Quality Culture và Ethical Behaviour trong ISO 9001:2026 – Doanh nghiệp cần hiểu và áp dụng thế nào?

ISO 9001:2026 đã chính thức được công bố ngày 16/09/2026. Một trong những thay đổi nổi bật nhất của phiên bản mới là tăng cường vai trò của leadership, quality culture – văn hóa chất lượng và ethical behaviour – hành vi đạo đức trong hệ thống quản lý chất lượng.

Đây là thay đổi đáng chú ý bởi ISO 9001:2026 tiếp tục đưa hệ thống quản lý chất lượng ra khỏi cách tiếp cận thiên về tài liệu, hướng doanh nghiệp tới việc xem chất lượng như một phần của văn hóa tổ chức, cách ra quyết định và hành vi hàng ngày.

1. Quality Culture là gì?

Quality Culture có thể hiểu là tập hợp các giá trị, thái độ, hành vi và cách làm việc thể hiện mức độ mà chất lượng thực sự được coi trọng trong tổ chức.

Một doanh nghiệp có văn hóa chất lượng tốt thường thể hiện qua những hành vi như:

• Nhân viên chủ động báo cáo vấn đề thay vì che giấu sai lỗi;
• Lãnh đạo ưu tiên giải quyết nguyên nhân thay vì chỉ tìm người chịu trách nhiệm;
• Các quyết định quan trọng xem xét tác động tới khách hàng và chất lượng;
• Các bộ phận phối hợp khi vấn đề vượt qua ranh giới chức năng;
• Dữ liệu chất lượng được sử dụng trong ra quyết định;
• Cải tiến được xem là hoạt động thường xuyên thay vì chỉ thực hiện trước kỳ đánh giá ISO.

2. ISO 9001:2026 thay đổi gì về Leadership?

ISO 9001 từ lâu đã yêu cầu lãnh đạo cao nhất chịu trách nhiệm về hiệu lực của QMS. Tuy nhiên, phiên bản 2026 làm rõ hơn vai trò của lãnh đạo trong việc thúc đẩy quality culture và ethical behaviour.

Điều này có nghĩa lãnh đạo không nên chỉ:

• Phê duyệt chính sách chất lượng;
• Tham dự Management Review;
• Ký mục tiêu chất lượng;
• Giao toàn bộ hoạt động ISO cho QA hoặc người phụ trách QMS.

Thay vào đó, leadership cần được thể hiện qua các quyết định thực tế, việc phân bổ nguồn lực, xử lý mâu thuẫn giữa chi phí – tiến độ – chất lượng và cách lãnh đạo phản ứng khi có sự cố liên quan đến khách hàng.

3. Ethical Behaviour trong QMS nên hiểu thế nào?

Ethical Behaviour không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải lập thêm một “Quy trình đạo đức”.

Điều quan trọng hơn là tổ chức cần xem xét hành vi thực tế liên quan đến chất lượng, ví dụ:

• Dữ liệu KPI có được báo cáo trung thực không?
• Có điều chỉnh hoặc lựa chọn dữ liệu để làm đẹp kết quả không?
• Sản phẩm không phù hợp có được kiểm soát đúng không?
• Thông tin quan trọng có được báo cáo lên cấp có thẩm quyền kịp thời không?
• Áp lực tiến độ có dẫn đến việc bỏ qua yêu cầu kiểm soát chất lượng không?
• Quyết định đối với khách hàng và nhà cung cấp có phù hợp với các giá trị mà tổ chức tuyên bố không?

Điểm cốt lõi là hệ thống chất lượng phải phản ánh hành vi thực tế, không chỉ tồn tại trên hồ sơ.

4. Doanh nghiệp có cần tạo thêm nhiều hồ sơ để chứng minh Quality Culture?

Không nhất thiết.

Quality Culture là nội dung khó chứng minh chỉ bằng một biểu mẫu. Bằng chứng thường nằm rải rác trong cách hệ thống thực sự vận hành.

Ví dụ, doanh nghiệp có thể xem xét:

• Biên bản và quyết định từ Management Review;
• Cách xử lý complaint và nonconformity;
• Hoạt động đào tạo và truyền thông về chất lượng;
• Hệ thống tiếp nhận ý kiến và escalation;
• Hành động của lãnh đạo khi KPI không đạt;
• Các hoạt động recognition hoặc khuyến khích cải tiến;
• Kết quả phỏng vấn nhân viên trong Internal Audit.

5. Internal Auditor nên đánh giá Quality Culture như thế nào?

Nếu chỉ sử dụng checklist kiểu “có hay không”, auditor rất khó đánh giá được văn hóa chất lượng.

Auditor nên sử dụng câu hỏi mở, ví dụ:

• Khi phát hiện lỗi, nhân viên thường làm gì?
• Một vấn đề chất lượng nghiêm trọng được escalation như thế nào?
• Cho ví dụ về một quyết định gần đây mà chất lượng được ưu tiên.
• Khi KPI không đạt, lãnh đạo đã thực hiện hành động gì?
• Nhân viên có thể đề xuất cải tiến theo cơ chế nào?

Các câu trả lời cần được đối chiếu với dữ liệu, hồ sơ và quan sát thực tế thay vì chỉ dựa vào phát biểu của người được phỏng vấn.

6. Quality Culture cần gắn với chiến lược kinh doanh

ISO 9001:2026 cũng làm rõ hơn mối liên hệ giữa Quality Policy, bối cảnh tổ chức và strategic direction.

Điều này giúp doanh nghiệp tránh tình trạng chính sách chất lượng chỉ là một tuyên bố chung chung treo trên tường nhưng không liên hệ rõ với mục tiêu kinh doanh.

Doanh nghiệp đang áp dụng ISO 9001 – Hệ thống quản lý chất lượng nên xem việc chuyển đổi sang phiên bản 2026 như cơ hội để rà soát lại mối liên kết giữa chiến lược, chính sách, mục tiêu, KPI và các quá trình chính.

7. Văn hóa quản lý có thể được tích hợp giữa nhiều hệ thống ISO

Đối với doanh nghiệp triển khai hệ thống quản lý tích hợp, leadership và culture không nhất thiết phải được quản lý riêng cho từng tiêu chuẩn.

Ví dụ, cùng một định hướng lãnh đạo có thể thúc đẩy đồng thời chất lượng, bảo vệ môi trường, an toàn sức khỏe nghề nghiệp và an toàn thông tin.

Doanh nghiệp có thể tham khảo thêm ISO 14001 – Hệ thống quản lý môi trường, ISO 45001 – Hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp và ISO/IEC 27001 – Hệ thống quản lý an toàn thông tin khi xây dựng mô hình quản lý tích hợp.

8. Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì?

1. Nâng cao nhận thức của lãnh đạo về Quality Culture và Ethical Behaviour;
2. Rà soát Quality Policy và mối liên kết với chiến lược;
3. Xem lại các cơ chế escalation và phản hồi vấn đề chất lượng;
4. Đánh giá cách KPI và dữ liệu đang ảnh hưởng tới hành vi;
5. Cập nhật chương trình Internal Audit;
6. Đưa các nội dung phù hợp vào Gap Assessment ISO 9001:2026.

9. NQA Việt Nam đồng hành cùng doanh nghiệp

Việc chuyển đổi ISO 9001:2026 không nên chỉ dừng ở cập nhật tài liệu. Đây là cơ hội để doanh nghiệp tăng sự tham gia của lãnh đạo, củng cố văn hóa chất lượng và làm cho QMS gắn chặt hơn với hoạt động thực tế.

Liên hệ NQA Việt Nam để tìm hiểu về chứng nhận ISO 9001:2026 và lộ trình chuyển đổi:

🌐 Website: https://nqa.com.vn
☎ Hotline: 0912 300 560
💬 Zalo OA: https://zalo.me/971108120349512276

Nguồn tham khảo

• ISO – ISO 9001:2026, Quality management systems — Requirements.
• ISO – ISO 9001:2026: What businesses need to know.
• NQA Global – ISO 9001:2026 Transition Guidance.