Chứng nhận ISO 45001 – Hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp

ISO 45001 là tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp (OH&S), giúp tổ chức xây dựng một phương pháp có hệ thống để phòng ngừa chấn thương và bệnh tật liên quan đến công việc, kiểm soát rủi ro OH&S và cải tiến kết quả hoạt động an toàn sức khỏe nghề nghiệp.

ISO 45001 có thể áp dụng cho tổ chức thuộc nhiều quy mô và lĩnh vực khác nhau. Thay vì chỉ tập trung xử lý tai nạn sau khi xảy ra, hệ thống quản lý theo ISO 45001 hướng doanh nghiệp tới việc nhận diện mối nguy, đánh giá rủi ro, xây dựng biện pháp kiểm soát, đáp ứng yêu cầu pháp luật và liên tục cải tiến điều kiện làm việc.

1. ISO 45001 là gì?

ISO 45001 quy định các yêu cầu đối với hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp – Occupational Health and Safety Management System, thường được viết tắt là OH&S Management System.

Hệ thống này được thiết kế để giúp tổ chức đạt được những kết quả như:

Cải tiến kết quả hoạt động OH&S;
Phòng ngừa chấn thương và bệnh tật liên quan đến công việc;
Loại bỏ mối nguy và giảm rủi ro OH&S;
Đáp ứng các yêu cầu pháp luật và các yêu cầu khác có liên quan;
Đạt được các mục tiêu về an toàn và sức khỏe nghề nghiệp;
Tạo ra nơi làm việc an toàn và lành mạnh hơn.

ISO 45001 không đưa ra một mức hiệu suất an toàn cố định áp dụng giống nhau cho tất cả doanh nghiệp. Tổ chức cần xây dựng hệ thống phù hợp với bối cảnh, hoạt động, mức độ rủi ro, quy mô, người lao động và các yêu cầu pháp luật liên quan.

2. Doanh nghiệp nào có thể áp dụng ISO 45001?

ISO 45001 được xây dựng để có thể áp dụng cho nhiều loại hình tổ chức, không phụ thuộc vào quy mô hoặc ngành nghề.

Tiêu chuẩn đặc biệt có giá trị đối với các tổ chức có:

Hoạt động sản xuất, xây dựng hoặc bảo trì;
Máy móc, thiết bị hoặc năng lượng nguy hiểm;
Hóa chất hoặc vật liệu có khả năng gây ảnh hưởng sức khỏe;
Người lao động làm việc tại công trường hoặc địa điểm của khách hàng;
Nhà thầu hoặc nhà cung cấp dịch vụ tham gia vào hoạt động của doanh nghiệp;
Công việc có nguy cơ về công thái học, tâm lý xã hội hoặc sức khỏe nghề nghiệp;
Các nghĩa vụ pháp luật đáng kể về an toàn và vệ sinh lao động;
Nhu cầu chứng minh với khách hàng hoặc các bên liên quan rằng rủi ro OH&S được quản lý một cách có hệ thống.

Tuy nhiên, doanh nghiệp văn phòng hoặc tổ chức dịch vụ cũng có thể áp dụng ISO 45001. Mối nguy không chỉ tồn tại trong nhà máy hoặc công trường mà có thể liên quan đến điều kiện làm việc, ergonomics, stress, sức khỏe tâm lý, đi lại, làm việc từ xa hoặc các hoạt động bên ngoài địa điểm của tổ chức.

3. ISO 45001 tập trung vào những nội dung nào?

Các yêu cầu của hệ thống quản lý OH&S được tổ chức theo cấu trúc quản lý từ Clause 4 đến Clause 10:

Clause 4 – Context of the organization: hiểu bối cảnh, các bên quan tâm và xác định phạm vi hệ thống;
Clause 5 – Leadership: vai trò lãnh đạo, chính sách OH&S, trách nhiệm, tham vấn và sự tham gia của người lao động;
Clause 6 – Planning: nhận diện mối nguy, đánh giá rủi ro và cơ hội, yêu cầu pháp luật và mục tiêu OH&S;
Clause 7 – Support: nguồn lực, năng lực, nhận thức, truyền thông và thông tin dạng văn bản;
Clause 8 – Operation: hoạch định và kiểm soát vận hành, kiểm soát mối nguy, thay đổi, nhà cung cấp bên ngoài và tình huống khẩn cấp;
Clause 9 – Performance evaluation: theo dõi, đo lường, đánh giá tuân thủ, đánh giá nội bộ và xem xét của lãnh đạo;
Clause 10 – Improvement: sự không phù hợp, hành động khắc phục và cải tiến liên tục.

4. Nhận diện mối nguy và đánh giá rủi ro OH&S

Nhận diện mối nguy là một trong những nền tảng quan trọng nhất của ISO 45001.

Tổ chức cần xem xét các nguồn có khả năng gây chấn thương hoặc ảnh hưởng sức khỏe, ví dụ:

Máy móc và thiết bị;
Điện và các dạng năng lượng nguy hiểm;
Hóa chất;
Tiếng ồn, rung, nhiệt độ hoặc bức xạ;
Làm việc trên cao hoặc trong không gian hạn chế;
Phương tiện giao thông;
Ergonomics;
Khối lượng công việc hoặc yếu tố tâm lý xã hội;
Công việc do nhà thầu thực hiện;
Tình huống bất thường và tình huống khẩn cấp.

Doanh nghiệp không nên biến đánh giá rủi ro thành một bảng biểu chỉ để đáp ứng đánh giá chứng nhận. Kết quả nhận diện mối nguy và đánh giá rủi ro phải thực sự hỗ trợ việc lựa chọn biện pháp kiểm soát và quyết định trong hoạt động.

5. Vai trò của lãnh đạo trong ISO 45001

ISO 45001 yêu cầu lãnh đạo cao nhất thể hiện leadership và commitment đối với hệ thống quản lý OH&S.

Điều này bao gồm những vấn đề như:

Chịu trách nhiệm về hiệu lực của hệ thống;
Đảm bảo chính sách và mục tiêu phù hợp với định hướng của tổ chức;
Tích hợp OH&S vào các quá trình kinh doanh;
Cung cấp nguồn lực;
Hỗ trợ người lao động tham gia vào hệ thống;
Thúc đẩy cải tiến liên tục;
Hỗ trợ các vai trò quản lý khác thực hiện trách nhiệm OH&S.

Do đó, ISO 45001 không nên được vận hành như một hệ thống riêng của bộ phận HSE. Trách nhiệm OH&S cần được tích hợp vào hoạt động quản lý và vận hành của tổ chức.

6. Tham vấn và sự tham gia của người lao động

Một đặc điểm nổi bật của ISO 45001 là yêu cầu về consultation and participation of workers.

Người lao động có thể cung cấp thông tin thực tế về:

Mối nguy tại nơi làm việc;
Các tình huống gần xảy ra tai nạn;
Biện pháp kiểm soát không hiệu quả;
Khó khăn trong việc áp dụng hướng dẫn an toàn;
Những thay đổi ảnh hưởng đến điều kiện làm việc;
Cơ hội cải tiến điều kiện OH&S.

Doanh nghiệp cần tạo cơ chế phù hợp để người lao động có thể được tham vấn và tham gia, thay vì chỉ truyền đạt quy định an toàn theo một chiều.

7. Yêu cầu pháp luật và các yêu cầu khác

Tổ chức cần xác định và tiếp cận các yêu cầu pháp luật cũng như các yêu cầu khác có liên quan đến hệ thống OH&S.

Sau khi xác định, doanh nghiệp cần:

Xác định các yêu cầu áp dụng đối với hoạt động của mình;
Xem xét các yêu cầu đó trong việc thiết lập và vận hành hệ thống;
Duy trì thông tin cập nhật;
Định kỳ đánh giá việc đáp ứng các yêu cầu liên quan;
Thực hiện hành động khi phát hiện vấn đề cần xử lý.

Chứng nhận ISO 45001 không thay thế nghĩa vụ tuân thủ pháp luật. Hệ thống quản lý cung cấp một khuôn khổ để doanh nghiệp quản lý các nghĩa vụ này một cách có hệ thống hơn.

8. Kiểm soát vận hành và thứ bậc kiểm soát

Sau khi xác định mối nguy và rủi ro, tổ chức cần thiết lập các kiểm soát vận hành phù hợp.

Một nguyên tắc quan trọng là ưu tiên biện pháp kiểm soát hiệu quả hơn thay vì phụ thuộc quá nhiều vào hành vi cá nhân hoặc phương tiện bảo vệ cá nhân.

Tùy trường hợp, tổ chức có thể xem xét:

Loại bỏ mối nguy;
Thay thế bằng quá trình, vật liệu hoặc thiết bị ít nguy hiểm hơn;
Áp dụng biện pháp kỹ thuật;
Áp dụng biện pháp hành chính và tổ chức công việc;
Sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân phù hợp.

9. ISO 45001 và quản lý nhà thầu

Nhà thầu có thể tạo ra hoặc chịu ảnh hưởng từ các rủi ro OH&S trong phạm vi hoạt động của tổ chức.

Doanh nghiệp có thể cần kiểm soát những nội dung như:

Năng lực OH&S của nhà thầu;
Yêu cầu an toàn trước khi bắt đầu công việc;
Trao đổi thông tin về mối nguy;
Permit to work nếu phù hợp;
Giám sát hoạt động tại hiện trường;
Báo cáo incident và near miss;
Đánh giá kết quả thực hiện của nhà thầu.

10. Chuẩn bị và ứng phó tình huống khẩn cấp

ISO 45001 yêu cầu tổ chức xác định các tình huống khẩn cấp tiềm ẩn và xây dựng quá trình để chuẩn bị cũng như ứng phó.

Tùy bối cảnh, tình huống có thể bao gồm:

Cháy nổ;
Rò rỉ hóa chất;
Tai nạn nghiêm trọng;
Sự cố thiết bị;
Điện giật;
Sự cố tại công trường;
Tình huống cần sơ cứu hoặc hỗ trợ y tế.

Kế hoạch ứng phó cần được kiểm tra hoặc diễn tập khi phù hợp và được xem xét sau các cuộc diễn tập hoặc sau khi tình huống thực tế xảy ra.

11. Đánh giá nội bộ và xem xét của lãnh đạo

Doanh nghiệp cần thực hiện đánh giá nội bộ theo kế hoạch để xác định hệ thống có phù hợp với các yêu cầu được thiết lập và có được thực hiện, duy trì hiệu quả hay không.

Kết quả đánh giá, kết quả theo dõi OH&S, mức độ đáp ứng yêu cầu pháp luật, sự không phù hợp, mục tiêu và các vấn đề liên quan cần được xem xét trong Management Review.

Mục tiêu không phải chỉ là xác nhận tài liệu tồn tại, mà là đánh giá liệu hệ thống có thực sự giúp tổ chức kiểm soát rủi ro và cải thiện kết quả OH&S hay không.

12. Chứng nhận ISO 45001 được thực hiện như thế nào?

Khi tổ chức lựa chọn chứng nhận bên thứ ba, hệ thống quản lý OH&S sẽ được đánh giá dựa trên phạm vi chứng nhận và các yêu cầu của tiêu chuẩn.

Một chu kỳ chứng nhận thường bao gồm các giai đoạn như:

Trao đổi thông tin và xác định phạm vi chứng nhận;
Đánh giá Stage 1;
Đánh giá Stage 2;
Xử lý các phát hiện nếu có;
Thực hiện hoạt động chứng nhận theo kết quả đánh giá;
Các cuộc đánh giá giám sát trong chu kỳ chứng nhận;
Tái chứng nhận theo chu kỳ áp dụng.

Phạm vi, thời lượng và phương pháp đánh giá phụ thuộc vào đặc điểm cụ thể của tổ chức. Không nên mặc định một số ngày đánh giá hoặc thời gian cấp chứng nhận giống nhau cho mọi doanh nghiệp.

13. Có thể tích hợp ISO 45001 với các hệ thống quản lý khác không?

Có. ISO 45001 sử dụng cấu trúc quản lý tương thích với các tiêu chuẩn hệ thống quản lý ISO khác.

Doanh nghiệp đang vận hành ISO 9001 – Hệ thống quản lý chất lượng, ISO 14001 – Hệ thống quản lý môi trường hoặc ISO/IEC 27001 – Hệ thống quản lý an toàn thông tin có thể xem xét xây dựng một hệ thống quản lý tích hợp thay vì vận hành hoàn toàn tách biệt.

14. ISO 45001 đang được sửa đổi như thế nào?

ISO 45001 hiện đang trong quá trình sửa đổi. Dự thảo ISO/DIS 45001:2026 cho thấy nhiều nội dung đang được cập nhật và làm rõ, trong đó có work-related well-being, occupational health, disability, return to work, planning of changes và kiểm soát các quá trình, sản phẩm và dịch vụ được cung cấp từ bên ngoài.

Lưu ý: ISO/DIS 45001:2026 vẫn là dự thảo và có thể tiếp tục thay đổi trước khi phiên bản International Standard cuối cùng được ban hành. Doanh nghiệp hiện áp dụng ISO 45001 không nên tự động thay đổi toàn bộ hệ thống chỉ dựa trên nội dung của bản DIS.

Xem thêm: ISO 45001:2026 có gì mới? Tổng quan những thay đổi đáng chú ý trong dự thảo ISO/DIS 45001:2026.

15. Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì trước khi đăng ký chứng nhận?

Xác định phạm vi OH&S Management System;
Xác định bối cảnh và các bên quan tâm;
Rà soát yêu cầu pháp luật và các yêu cầu khác;
Nhận diện mối nguy và đánh giá rủi ro OH&S;
Xây dựng các kiểm soát cần thiết;
Thiết lập mục tiêu OH&S;
Đảm bảo năng lực và nhận thức của người lao động;
Thực hiện các hoạt động theo dõi và đánh giá;
Thực hiện Internal Audit;
Thực hiện Management Review;
Xử lý các vấn đề còn tồn tại trước cuộc đánh giá chứng nhận.

16. Kết luận

ISO 45001 không chỉ là một bộ yêu cầu để chuẩn bị cho đánh giá chứng nhận. Giá trị chính của hệ thống nằm ở việc giúp doanh nghiệp quản lý OH&S theo một cách có cấu trúc, dựa trên rủi ro và có sự tham gia của người lao động.

Khi được tích hợp thực chất vào hoạt động, ISO 45001 có thể hỗ trợ tổ chức chuyển từ cách quản lý an toàn mang tính phản ứng sang cách tiếp cận phòng ngừa, theo dõi và cải tiến liên tục.

17. Liên hệ NQA Việt Nam

Doanh nghiệp có nhu cầu tìm hiểu về đánh giá và chứng nhận hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp có thể liên hệ NQA Việt Nam.

Thông tin về chứng nhận ISO 45001:

🌐 Website: https://nqa.com.vn
☎ Hotline: 0912 300 560
💬 Zalo OA: https://zalo.me/971108120349512276

Nguồn tham khảo

ISO 45001:2018 – Occupational health and safety management systems — Requirements with guidance for use.
ISO/DIS 45001:2026 – Occupational health and safety management systems — Requirements with guidance for use.
NQA – Thông tin dịch vụ chứng nhận ISO 45001.